Илмий ишлар

2021 - 2022 йилда "Тупроқшунослик ва деҳқончилик"кафедраси институт илмий - тадқиқот ишларининг режасига биноан ТИҚХММИ ЎТД 50 гектар майдонда тупроқ таҳлиллари ва 2та давлат бюджети мавзулари бўйича илмий тадқиқот ишлари бажарилмоқда.

Институт илмий кенгаши томонидан тасдиқланган "Тоғ ва тоғ олди тупроқларига эрозия жараёнларини таъсирини ўрганиш"мавзу бўйича илмий-тадқиқот ишларини бажариш режалаштирилган.

Илмий ишнинг мақсади ва вазифаси:

         Тупроқ ресурслари майдон ва сифат жиҳатидан чекланган. Уларнинг ҳозирги ҳолати хавотирга солмоқда, чунки сўнги 30-50 йил ичида тупроқ чиринди ва озуқа моддаларга бой бўлиб, шўрланиш, сув ва шамол эрозияси, оғир металлар ва агрокимёвий моддалар билан ифлосланган. Ортиқча шўрҳокланиш содир бўлмоқда, тупроқ хусусиятлари ёмонлашиб унинг биологик фаоллиги пасаяди ва привардида тупроқ унумдорлиги пасаяди. Тупроқларни эрозиядан ҳимоя қилиш, унумдорлигини ошириш муаммоси глобал муаммолардан биридир. Тупроқни эрозиядан ҳимоя қилиш муаммоси дунёнинг қурғоқчил зонасидаги кўплаб давлатлар, шу жумладан Ўзбекистон учун ҳам долзарбдир.

Ҳозирги вақтда республиканинг умумий майдони 44896,9 минг гектарни, қишлоқ хўжалигига мўлжалланган ерлар 20388,8 минг гектарни ташкил этади, шундан 4700 минг гектардан кўпроғи тоғва тоғ олди худудларда тарқалган. Ушбу эрозияга хавфли хажмдаги эрлар лалми ёки яйловларда намаён бўлади.  Бó эрларда рел'ефни баланд пастлиги, қиялик даражаларни юқорилиги, дарахт ва ўрмонларни кесилиши ҳамда чорва молларини тартибсиз боқилиши натижасида сув эрозияси ривожланади. Республиканинг суғориладиган эрлари 4312,4 минг гектарни ташкил этади, шундан 682 минг гектар ёки суғориладиган тупроқларнинг 20 фоизида ирригатсион эрозия кузатилмоқда (Ўзбекистон республикасининг 2017 йилдаги ҳолати ва ер ресурсларидан фойдаланиш тўғрисидаги миллий маъруза). Эрозия жараёнлари натижасида 30-60% гача ва ундан кўп фойдаланиладиган қуёш энергияси йўқолади ва тупроқнинг фаоллиги, биологик жараёнлар, унумдорлик даражаси қуёшнинг тўпланган энергия захираси билан боғлиқлигини ҳисобга олсак, эрозияни экотизимга этказадиган зарар даражаси тўғрисида хулоса қилишимиз мумкин.